Хомjаков: витезот на слободата

А.C. Хомjаков (1804-1860)

А.C. Хомjаков (1804-1860)

За општество без принуда, општество на слободата, прочитајте во последниот текст на Т. Стојанов, каде се обработени идеите на словенофилот Хомјаков.

Воовојтекстќепродолжимедагиследимеидеитенаоригиналнатарускашкола“ – словенофилите. ОткаковопоследниоттекстгопретставивмеКирејевски, сегаќесеосврнеменанеколкуклучнизабелешкинаА. С. Хомјаков (1804-1860). Нанекојначин, идеитенаКирејевскиисловенофилитесвојотврвенизразќегодобијатвоучењатанаХомјаков.  

Хомјаковбилстрашенинтелект - неговатаерудицијабилапростоневеројатна. Познавалисторија, философија, богословие, лингвистика, математикаифизика, асезанимавалсоземјоделие, патентиралпрактичниизуми, машини, пушки... Страснополемизираливоговорништвотомунемалорамен. НадрагаволјаисоогроменжарвлегувалвополемикимеѓуинтелектуалнитекруговивоРусија, независнозакаквитемидасеработело. Простообожавалдаполемизира, аималвремеиенергијаидапишува. Апишувалмногу, неговитесобраниделанадминуваат 4000 странициасодржатодпоемиитрагедии, прекуполитичкитрактати, историософскиопсервацииифилософскианализидорелигиозниибогословскитекстови.

Овојдлабокообразованисестраноспособенблагородник, инсистиранаградењенанационалнамислакојаќепочиванаправославнитемели. Неговатасоцијалнатеоријадиректноеинспириранаодрелигијата. Впрочем, тојкакосамодагипревелбогословскитепоимивосоцијалнатасфера. ВосвојатаобемнаинезавршенаработаБелешкизасветскатаисторија,Хомјаковнаогроменисторискиматеријал (одантикатадосредниотвек), јатестирасвојатахипотезазаоформувачкотоисторисконачело - верата. Изанего, какоизаКирејевски, Чаадајев, ивоопштозацелатасловенофилскатрадицијавератаеконститутивенсоцијаленфактор. Онаштоесуштинсковоисторискиотпроцесерелигијата. Тојуверува: „Ќеповторамуштееднашповажноодбилокоиматеријалниуслови, одсекаквополитичкоуредување, одсекаквиодносимеѓуграѓаните, сепреданијатаивератананародот.Различнитевероисповедидетерминираатодреденменталитет, којподоцнапродуцираодредениисторискинастаниетевакасумарнобиможеладасепоедноставипозицијатанаХомјаков. Впрочем, какоштосамиотистакнува: „Верата [...], екрајнатаинајвисокатаграницананародниотразвој. Лажнаиливистинита, таавосебегоопфаќасиотсветначовековитезамислиичувства. Затоаситепоими, ситестрасти, целиотживотодвератадобиваособенкарактер, какоштотие, одсвојастрана, втиснуваатвонеанеизбришливитрагови.“

Соборното единство е општествениот идеал на Хомјаков, според кој треба да се устрои Русија. А општеството, соодветно на ова треба да биде соборно – заедница на слободни луѓе, а не како она на Запад – заедница на робови.

Натојначин, Хомјаковсеобидувапрекурелигијатадагопротолкувасветскиотисторискиразвој. Патака, тојзадајадемонстрираовааидеја, ситерелигиигиделинадвегрупи: 1. ирански2. кушитски. Водоминантноиранскитерелигиивладееслободата, духотитворечкиотпорив, водоминантнокушитскитенужноста, присилатаиматеријата.Овиедвесилигоодредувааттекотнаисторијата. ОдовдетојќејаконстатираиборбатанаИстокотиЗападот. Воедниотеолицетворенаслободата, вовториотнужноста. Павотаасмислатојќерече: „БорбатанахристијанскиотИстокихристијанскиотЗападеборбанаиранскиотикушитскиотелементвнатревохристијанскиотсвет, борбапомеѓудуховнатаслободаиматеријалнатанужност, моралотимистицизмот.“ 

ОдтукаикритикатазаЗападот. Западнатарелигијапроизвела, спореднего, ропскименталитет. Тојгикритикуваикатолицизмотипротестантизмот. Западнотохристијанство, гозагубилоиранскиотпринципигоотелотворилокушитскиот. Католицизам, наместослободен, творечкиодносконБога, станалхиерархијаипотчинетост. ВозападнатаЦрква, велиХомјаков, местотонаДухотБожјиеотстапенo начисторационалистичкаталогика.“ Овапроизвелоодличнаорганизација, носеизгубиласлободата. „Натојначин, хиерархијатаотелотворенавоеденчовек - Папата –  сепретворавотиранија ... христијанитесепретворениворобови“ – велиХомјаков. Какологичнапоследицанаовасејавилпротестантизмот, тоједноставноереакција, побунапротивтоанаметнатоединствоипотрагапослободата. Toj e бунтпротивтиранијатанаразумотодкојсераѓаропството. Едноставно, споредХомјаков, протестантизмотечедоналатинството. Затоаитаму, наЗапад, поединецотнееслободен, зоштоопштествотогопотиснало, заробило

 Воправославието, пак, серазбира, еотелотворениранскиотпринцип, автентичниотиранскидух, ХомјаковгогледаединственокајСловените, ворускиотнарод. Сотоаконечно, пронајденаеосноватазамесијанскатаулоганаРусија.Акодосега, таабиланадвородсветско - историскитепроцеси, „какорезултатнапосебнаисторискасудбинапреполнасоразновиднистрадањаинерамноправниборби,“ сега, таа - зачувувајќигоизворнотохристијанство - ќепретставувамодел, којќегоимапоследниотзборнасветско - историскатасцена.

Тоаетака, споредХомјаков, отиврзоснованапретходнитеанализисепокажувадекасамовоправославиетоимаединствовомноштво, (соборност), додекавокатолицизмотимаединствобезслобода, додекавопротестантизмотслободабезединство. Самоправославиетојаотелотворуваслободатаитоавоинизединствотовомноштвото

Западното општество, според Хомјаков, својата историја ја пишува како резултат на судирот на индивидуалното и колективното, во постојана тензија да се усогласи индивидуалната слобода и јавниот поредок, при тоа, историјата се движи од деспотизам до револуција.

ТоабилоцелтанаХомјаковкаковрзоснованаовојиранскипринцип, отелотворенвоправославието, дагооствариидеалотнасоборноста. Гледаме, овојтеолошкитерминсоборност, Хомјаковгововедувавосоцијалнополитичкатасфераисеобидувапрекунегодапокажекакотребадасеорганизираедноопштество. Соборност, неесамобогословско - философскакатегорија, тукуисоцијалнакатегоријакојастануваосновазаостварувањенанеговотопоимањенаопштествениотидеал, конципиранпоугледнаЦркватакакоидеалназаедница. СоборнотоединствоеопштествениотидеалнаХомјаков, споредкојтребадасеустроиРусија. Аопштеството, соодветнонаоватребадабидесоборнозаедницанаслободнилуѓе, анекакоонанаЗападзаедницанаробови. Секоезападноопштествоеорганизираноисилносамовомератавокојаезагушенаслободатанапоединецот. Западот, вокојеотелотворенрационализмотиримскотоправо, еврвенизразнатаквоопштество, сметаХомјаков

Хомјаков бил страшен интелект - неговата ерудиција била просто неверојатна. Познавал историја, философија, богословие, лингвистика, математика и физика, а се занимавал со земјоделие, патентирал практични изуми, машини, пушки....

КакоиситесловенофилииХомјаковопштествотогосфаќалкакоорганизаманекакомеханизам. Секаковопштественколективитет, воосноваездружувањенамноштво, нооколунекаквацел, некаковзаедничкиинтересилиафинитет, ноединствотовотаквиколективитетинеесоборноединствокоесетемелинадуховнатаврсканечленовите. Соединувањетовособорностанеемеханичко, какокајдругитеколективитети, апритоа, тоаенај-единствено, затоаштоеслободно, органскоединство. Акособорностаепринципначијаосновамноштвотоверницистанувазаедница, тогаштаквиотпринципможеверојатнодабидесоцијалноапликативен, т.е. потаковурнекможедасеуредизаедницата

Хомјаковнеможеданевидидекасекоеопштествоеорганизиранонапринуда, назакониредкојоднадворгирегулираодносите, анеодвнатре, одеденсоборендухнасоработкаииманентнаморалност. Затоа, восекоеопштество (аХомјаковтоагогледалсамовозападното), постоиантагонизампомеѓупоединецотисистемот. Западнотоопштество, споредХомјаков, својатаисторијајапишувакакорезултатнасудиротнаиндивидуалнотоиколективното, вопостојанатензијадасеусогласииндивидуалнатаслободаијавниотпоредок, притоа, историјатаседвижиоддеспотизамдореволуција. Западнотоопштествоиманесоборенкарактеризатоанеможедасерешииуредиодносотпоединец-држава. Западнатамислапоаѓаоднекаквапрвичнапретпоставказапримордијалнаподвоеностнапоединецотиопштествотозатоаштогонемааттоаживоискуствонасоборност, коеспоредХомјаковгоимавоправославието.

Едноваквоидеалноопштество, безнадворешнапринуда, заснованоисклучивонатоадуховноединствонаситечленови, претставуваусловзасоздавањеназаедница. Православието, сособорноста, можедапретставува, споредХомјаков, интегративнаирегулативнаосновазаедноваквоопштество. Тоабибилоопштество, заедница, безпотребаодсоздавањенаправно-политичкиинструменти. Акоимасоборноединствонемапотребаоддржава, немапотребаодправнарегулативаиинституциизарегулирањенајавниотживот. Овиеинституции, впрочемсесимптомзанепостоењенасоборност!

Хомјаковедемонстрацијанацелатасловенофилскасоцијалнаиполитичкафилософија, закојаекарактеристичнатаажелбадасеослободатодсекојанадворешнаформаипринудавоопшто. Возможналиеваквадржава, возможнолиеваквоуредување? Проценетесами.

Сите права ги задржува „Росијскаја Газета“.